Köyümüzün Yerel Şivesi

Yaprakhisar Köyü’nün Yerel Konuşma Şivesi

Yaprakhisar Köyü’nün yerel konuşma şivesi, Orta Anadolu’nun kadim dil mirasını günümüze taşıyan önemli bir kültürel unsurdur. Aksaray’ın Güzelyurt ilçesine bağlı olan köyümüzde kullanılan şive; Türkçenin Oğuz lehçesi temelli yapısını, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinden izler taşıyan kelimelerle zenginleştirir.

Köy şivesinde sözcükler çoğu zaman kısaltılır, yumuşatılır ya da ses değişimine uğrar. “G” harfinin “ğ” veya “h” benzeri telaffuz edilmesi, bazı kelimelerde “k” harfinin düşmesi ya da sertleşmesi, Yaprakhisar ağzının en belirgin özelliklerindendir. Bu durum konuşmaya kendine özgü bir ritim ve samimiyet kazandırır.

Yerel şive yalnızca kelimelerden ibaret değildir; duygu, mizah ve günlük yaşam pratiklerini de içinde barındırır. Sevgi, sitem, şaşkınlık ya da kızgınlık gibi duygular; kısa, vurucu ve çoğu zaman kalıplaşmış ifadelerle aktarılır. Bu yönüyle Yaprakhisar şivesi, köy halkının sosyal ilişkilerini ve karakter yapısını yansıtan canlı bir iletişim biçimidir.

Günlük hayatta kullanılan birçok kelime; tarım, hayvancılık, ev yaşamı ve komşuluk kültürüyle doğrudan ilişkilidir. Bazı kelimeler günümüz Türkçesinde artık kullanılmasa da köyde hâlâ canlılığını korumaktadır. Bu durum, Yaprakhisar Köyü’nü sözlü kültür açısından değerli kılan unsurlardan biridir.

Teknoloji ve şehirleşmenin etkisiyle yerel şive kullanımı giderek azalsa da, özellikle yaşlı kuşak tarafından yaşatılmaya devam etmektedir. Bu nedenle köyün yerel konuşma dili, sadece bir iletişim aracı değil; geçmişle bugün arasında kurulan kültürel bir köprü niteliği taşır.

Yaprakhisar Köyü’nün yerel şivesi; köyün tarihini, insanını ve yaşam tarzını anlamak isteyenler için önemli bir sözlü mirastır ve korunması gereken kültürel değerler arasında yer almaktadır.

Şive Anlamı
abov şaşma
açik bazar Pazartesi
ağpakla kuru fasulye
anneeeoooovvv!! Şaşırma ünlemi
asbap camasir
aspap giysi
aşortmen Eşofman
Ayhan bi caara virele tercümesi yok bunun
Bek fiyetli Çok pahalı
bibi hala
bıldır geçen yıl
bocut su testisi
böcük böcek
Böğrüne depiğinen girmek Bir kişinin yan tarafına tekme atmak
care sigara
cara sigara (ilk ”a” uzun söylenir)
carı çabuk
cullukh hindi
çencere tencere
çetik havalı ayakkabı, terlik
çömçe kepçe
çörten su oluğu
dal sırt-omuz bölgesi
devrambel,devramber ay çiçeği
Di baam Söyle bakalım
Dinama su dinamosu
diynanan deynek ile
dimi kadın şalvarı, avratların giydiği fistan
dotdiri şalvar
dölek dur efendi ol
dörtmek sürmek
dulda korunaklı
duralebi dur hele bi
ebe nine
ellam sanırım, heralde
emi tembih
entare etek
essah mı? gerçekten mi?
eyov seslenmek için kullanılır
firek domates
firik (kibarcası ferik) ikinci avrat (hanım,eş)
gakh kalk
gadalarını alırım açıklama yok
gapalı bazar Pazar günü
gaçıl kenara çekil
gaşşıgh Kaşık
gebeş şişman
geleleee gelirmisin
gıda alamiyrım verim alamıyorum
gırmızı domates
godagel işini bırak gel
gonussaaaaneee konusurmusun
gödek anasız babasız
gömçürmek göçürmek
göö mavi veya mor
güvarcin,güvencir güvercin
Hakget? Hakikaten mi?
hedik kaynamış buğday
heye evet
heyela evet doğru
hıyar salatalık
hincik,hinci şimdi
hışır naylon torba
homughmak surat asmak
hömermek kızmak
Höörmek İşgörmek
ibik gaga
ikis x
ileeeen legen,kova
ileençe leğen
İleonarşi , ilaşi Ele güne karşı
ilahna lahana
ilmek düğüm, bağ
ipiii epey
iyerf herif
işlik gömlek
kaçıl çekil
Kakışmak kavga etmek
keneflik tuvalet
kerme tezek
kiyat kağıt
kiri eşek yavrusu
kölke gölge
könbe,kombe tepside yapılan tatlı çörek
Kötelemek itmek, vurmak
kulakçalık kulaklık
kümpür patates
lavgar çok konuşan, çenesiz
mayış maaş
miltan gömlek
Motur traktör
mücümlü lüzumlu
mücümsüz lüzumsuz
neyim falan
nörüyon ne yapıyon
nörüyon irkeem nasılsın
O deal ellaam O değil galiba
olçum çok bilmiş
ödek korkak
öösür öksür
pahla fasulye
patadan Pat diye
pavkırmak alevlenmek
peşgir havlu
pürçüklü havuç
saftrik şaşkın
savuş­turmak yolcu etmek
seklem çuval
siracali hastalikli
şarradana suyun çok aktığını belirtir
şorda uzakta bir yer
tiyerlik bere
tınaz sürülmüş saman
toklu 1 yaşındaki koyun
Tosmalamak Çok yemek yiyince rahatsız olmak
valla di Vallahi de
velesbit bisiklet
veledizne çakal
vızzıghlamak Boş boş konuşmak
yadeyse yoksa
yinge yenge
yumuş hizmet
zerdeli kaysı
zembelek kapı tokmağı
zıymak kaçmak, uzaklaşmak
zıbarmak yatmak
zoba soba
zobu iri yarı
zumzuuunan yumruk ile
Güllü & Fatma Bacı (Köyün Şivesi) Tercümesi
Güllü bacı, n’apıyon, nassın? Niyniyon? Eyi misin? Güllü bacı, ne yapıyorsun, nasılsın? İyi misin?
Eyim, eyim.. Zabâleyn n’öriyon? Uyku semesi ne yannı bööle? İyiyim, iyiyim.. Sabah sabah ne yapıyorsun? Uykulu uykulu ne tarafa gidiyorsun?
N’örek, susanın altındaki harıma gidiyom. Ne yapayım, asfaltın altındaki bahçeye gidiyorum.
Hakkatten mi? Domatis sitilleri dikecem. Hakikaten mi? Domates fideleri dikeceğim.
Ötüün gomşudan öndüç aldım. Gısmır gomşundan mı gıı? Geçen gün komşudan ödünç aldım. Cimri komşundan mı kız?
İlâşı, git allâsen, ööle diyip malamat itme beni! Ele güne karşı yapma, Allah aşkına, öyle deyip beni rezil etme!
Abarıı! Gaç guşâne mat çıktı? İki güccük guşâne. Amanın! Kaç tencere salça çıktı? İki küçük tencere.
Gideceesen ığranma, gımraş, carı git! Gideceksen sallanma, kımılda, çabuk git!
Gendine mukaat ol e mi? Gadan’alıym öğsedim seni. Kendine dikkat et olur mu? Kurban olduğum, özledim seni.
(Sokurdanarak): Hem avara idiyo, hem de carı git diyor! (Homurdanarak): Hem beni oyalıyor, hem de çabuk git diyor!

Bu internet sitesinde sizlere daha iyi hizmet sunulabilmesi için Cookieler kullanılmaktadır. Cookie tercihlerinizi değiştirmek ve Cookieler hakkında detaylı bilgi almak için şartlar ve koşulları’nı inceleyebilirsiniz.

Cookie ayarlarını değiştirmeniz durumunda internet sitesinin bazı özelliklerinin işlevselliğini kaybedebileceğini dikkate alınız.